॥अथ चतुर्थः सर्गः॥
प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः।
चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमर्थवत्॥१-४-१॥
चतुर्विंशत्सहस्त्राणि श्लोकानामुक्तवानृषिः।
तथा सर्गशतान् पञ्च षट् काण्डानि तथोत्तरम्॥१-४-२॥
कृत्वापि तन्महाप्राज्ञः सभविष्यं सहोत्तरम्।
चिन्तयामास कोन्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः॥१-४-३॥
तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः।
अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ॥१-४-४॥
कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ।
भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ॥१-४-५॥
स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ।
वेदोपबृंहणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः॥१-४-६॥
काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत्।
पौलस्त्यवधमित्येवं चकार चरितव्रतः॥१-४-७॥
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।
जातिभिः सप्तभिर्युक्तं तन्त्रीलयसमन्वितम्॥१-४-८॥
रसैः शृंगारकरुणहास्यरौद्रभयानकैः।
वीरादिभी रसैर्युक्तं काव्यमेतदगायताम्॥१-४-९॥
तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ स्थानमूर्च्छनकोविदौ।
भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रुपिणौ॥१-४-१०॥
रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।
बिम्बादिवोत्थितौ बिम्बौ रामदेहात्तथापरौ॥१-४-११॥
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्।
वाचो विधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ॥१-४-१२॥
ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे।
यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुः सुसमाहितौ॥१-४-१३॥
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ।
तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम्।
मध्येसभं समीपस्थाविदं काव्यमगायताम्॥१-४-१४॥
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः।
साधु साध्विति तावूचुः परं विस्मयमागताः॥१-४-१५॥
ते प्रीतमनसः सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः।
प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ॥१-४-१६॥
अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः।
चिरनिर्वृत्तमप्येतत् प्रत्यक्षमिव दर्शितम्॥१-४-१७॥
प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु तथा भावमगायताम्।
सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसम्पदा॥१-४-१८॥
एवं प्रशस्यमानौ तौ तपःश्लाघ्यैर्महर्षिभिः।
संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम्॥१-४-१९॥
प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ।
प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशाः॥१-४-२०॥
अन्यः कृष्णाजिनमदाद्यज्ञसूत्रं तथापरः।
कश्चित्कमण्डलुं प्रादान्मौञ्जीमन्यो महामुनिः॥१-४-२१॥
बृसीमन्यस्तदा प्रादात्कौपीनमपरो मुनिः।
ताभ्यां ददौ तदा हृष्टः कुठारमपरो मुनिः॥१-४-२२॥
काषायमपरो वस्त्रं चीरमन्यो ददौ मुनिः।
जटाबन्धनमन्यस्तु काष्ठरज्जुं मुदान्वितः॥१-४-२३॥
यज्ञभाण्डमृषिः कश्चित् काष्ठभारं तथापरः।
औदुम्बरीं बृसीमन्यः स्वस्ति केचित्तदावदन्॥१-४-२४॥
आयुष्यमपरे प्राहुर्मुदा तत्र महर्षयः।
ददुश्चैवं वरान्सर्वे मुनयः सत्यवादिनः॥१-४-२५॥
आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम्।
परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम्॥१-४-२६॥
अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ।
आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम्॥१-४-२७॥
प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ।
रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः॥१-४-२८॥
स्ववेश्म चानीय ततो भ्रातरौ स कुशीलवौ।
पूजयामास पूजार्हौ रामः शत्रुनिबर्हणः॥१-४-२९॥
आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः।
उपोपविष्टैः सचिवैर्भ्रातृभिश्च समन्वितः॥१-४-३०॥
दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ विनीतौ भ्रातरावुभौ।
उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा॥१-४-३१॥
श्रूयतामेतदाख्यानमनयोर्देववर्चसोः।
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ समचोदयत्॥१-४-३२॥
तौ चापि मधुरं रक्तं स्वञ्चितायतनिःस्वनम्।
तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम्॥१-४-३३॥
ह्लादयत्सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च।
श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद्बभौ जनसंसदि॥१-४-३४॥
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ।
ममापि तद् भूतिकरं प्रचक्षते महानुभावं चरितं निबोधत॥१-४-३५॥
ततस्तु तौ रामवचःप्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा।
स चापि रामः परिषद्गतः शनैर्बुभूषया सक्तमना बभूव॥१-४-३६॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये
बालकाण्डे चतुर्थः सर्गः॥१-४॥
॥ वाग् यज्ञेन कल्पताम् ॥
